fa نقش ریز RNAها در تنظیم بیان ژن، آپوپتوز، تشخیص و درمان سرطان ژنتيك Genetic مروري Review آپوپتوز، مرگ برنامه ریزی شده سلول است که در پاسخ به عامل‌های تنش‌زای گوناگون در بدن رخ می‌دهد. این فرایند، پدیده فعال و وابسته به انرژی است که ساز و کارها و عامل‌های ژنتیکی با برنامه‌های ویژه در کنترل و اجرای آن نقش دارند. سلول‌های محکوم به آپوپتوز دارای شاخص‌های ویژه‌ای هستند. آپوپتوز در مراحل متفاوت از تکامل زیستی موجود زنده نقش دارد و چنان چه از تنظیم خارج شود، بیماری‌های گوناگونی از جمله سرطان را موجب می‌شود. در مسیر آپوپتوز، مولکول‌های فراوانی مانند ریزRNA‌ها (microRNA) درگیر هستند. ریز RNA‌ها به عنوان مولکول‌های تنظیمی در بسیاری از فرایندهای سلولی نقش دارند. ریزRNA‌های درگیر در آپوپتوز را بر اساس عملکردشان در دو دسته proapoptotic و antiapoptotic رده‌بندی می‌کنند. هر یک از این ریزRNA‌ها می‌توانند بر روی شماری از mRNA‌های هدف متصل گردند و از طرفی خود توسط ژن‌های دیگری فعال می‌شوند. این رویکرد تنظیمی بین ریزRNA‌ها و ژن‌های درگیر موجب پیچیدگی در شناخت عملکردشان می‌شود. ریز RNA‌ها در سلول‌های سرطانی و طبیعی، الگوی بیانی متفاوتی دارند. هردو مبحث آپوپتوز و ریزRNA‌ها در سرطان بسیار مهم هستند. ریز RNA‌های گوناگونی در مراحل متفاوت تومورزایی، متاستاز و رگ‌زایی درگیر هستند. از ریزRNA‌ها به عنوان نشانگر زیستی در پیش‌گیری، تشخیص و پیش‌آگهی سرطان نیزاستفاده می‌شود. با دانش به دست آمده از ریز RNA‌ها، روش‌های درمانی جدیدی نیز ایجاد شده است. اخیرا درمان سلول-های سرطانی با وارد کردن ریز RNA‌هایی که در ایجاد آپوپتوز نقش دارند، در سطح پژوهشی مطرح می‌باشد Apoptosis, as a programmed cell death, is activated in response to various stresses. Apoptosis is an active and energy need process that many mechanisms and genetic factors control it with specific programs. Apoptotic cells have specific features. Apoptosis acts in many different organic evolutionary stages. Aberrations in regulation of this process can cause many diseases, such as cancers. Different molecules, like miRNAs, have a role in apoptosis process. miRNAs, as regulatory molecules, act in abundant cellular mechanisms. Regarding their function, apoptotic related miRNAs were divided in proapoptotic and antiapoptotic groups. miRNAs target several mRNAs and also themselves were regulated by other genes. This regulatory loop between miRNAs and related genes cause complexity. miRNAs have different expression profile in normal and abnormal cells. Apoptosis and miRNA both act in different processes of tumorigenesis, metastasis and antiogenesis. miRNAs can be used as biomarkers in prevention, prognosis and prevention of different cancers. Advances in knowledge about miRNAs lead to develop new therapeutic trend. Recent researches have suggested using miRNAs involved in apoptosis in the treatment of cancers. آپوپتوز، ریزRNA، سرطان، Proapoptotic، Antiapoptotic، Mirtron Apoptosis, miRNA, Cancer, Proapoptotic, Antiapoptotic, Mirtron 151 161 http://tmuj.iautmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-155-7&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Reza Noori-Daloii محمدرضا نوری دلویی nooridaloii@sina.tums.ac.ir 10031947532846003137 10031947532846003137 Yes Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran دانشگاه علوم پزشکی تهران Fatemeh Vand Rajabpour فاطمه وندرجب پور 10031947532846003138 10031947532846003138 No Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran دانشگاه علوم پزشکی تهران