سابقه و هدف: حلال‌های آلی از جمله فنول استفاده گسترده‌ای در صنایع و مشاغل مختلف دارند. هدف از مطالعه حاضر، بررسی اثرات فنول بر مورفولوژی و مورفومتری بیضه و نیز وزن بدن و برخی اندام های دستگاه گوارش بود.
روش بررسی: در این مطالعه تجربی، 54 سر رت نر در 3 تیمار آزمایشی شامل گروه‌های کنترل و دریافت کننده سطوح 100 و 200 میلی گرم فنول به ازای کیلوگرم وزن بدن قرار گرفتند. موش‌ها به مدت 15روز و به صورت یک روز در میان، آب مقطر یا محلول فنول در مقادیر اشاره شده و در حجم یک سی سی از طریق گاواژ دریافت کردند. در انتهای آزمایش، 3 سر موش از هر تیمار توزین شده و پس از بی‌هوشی و کشتار، ابعاد، وزن و ساختار هیستولوژیکی بیضه راست و نیز وزن برخی اندام های گوارشی تعیین گردید.
یافته‌ها: فنول در دو سطح 100 و 200 میلی گرم به ازای کیلوگرم وزن بدن باعث افزایش معنی دار شمار سلولهای اسپرماتوگونی و قطر لوله و لومن منی‌ساز در مقایسه با تیمار کنترل گردید (05/0>p). این در حالی است که سطح 200 میلی گرم به ازای کیلو گرم وزن بدن فنول در مقایسه با گروه کنترل، باعث کاهش معنی دار ضخامت اپیتلیوم گردید (05/0>p). در تیمارهای دریافت کننده فنول در مقایسه با تیمار شاهد از نظر مورفومتری بیضه تغییر معنی‌داری مشاهده نشد (05/0>p). وزن معده و روده بزرگ در گروه-های دریافت کننده فنول کاهش معنی‌داری نسبت به گروه کنترل داشت (05/0>p).
 نتیجه‌گیری: نتایج حاصل بیانگر اثرگذاری فنول برساختار مورفولوژیک بیضه و وزن اغلب اندام های دستگاه گوارش بود.
واژگان کلیدی: هیستوپاتولوژی، مورفومتری، دستگاه گوارش، بیضه، رت، فنول.