1- دانشکده داروسازی و علوم دارویی، علوم پزشکی تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران ، mosavi50@yahoo.com 2- دانشکده داروسازی و علوم دارویی، علوم پزشکی تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده: (4 مشاهده)
مقدمه: گیاه Solanum incanumیا تاجریزی جنوبی، در خانواده Solanaceae، بومی نواحی جنوبی ایران، شمال آفریقا، هند و عربستان می باشد. اثرات درمانی مختلفی از جمله ضدسرطان، ضدمیکروبی، ضددردی، کمک به رفع هایپرگلیسمی و درمان دیابت و بیماریهای معده و روده، و همچنین به صورت موضعی در درمان سوختگی و زخم برای آن در مطالعات مختلف مطرح شده است. با توجه به گزارش اثرات ضدالتهابی حاد و ضددردی در مطالعات گذشته، در این مطالعه اثر ضدالتهاب مزمن و پروفایل سمیت گیاه، سمیت حاد و تجویز مکرر عصاره مورد بررسی قرار گرفت.
مواد و روش ها: برای تهیه عصاره هیدروالکلی میوه رسیده خشک گیاه تاجریزی جنوبی از روش خیساندن در الکل 80درصد استفاده شد. سپس جهت بررسی اثر ضدالتهابی از روش القای گرانولوما با استفاده از جسم خارجی استفاده شد. 30 سر موش صحرایی نر در 5گروه 6 تایی(کنترل منفی، کنترل مثبت، گروه مورد آزمایش 20 ، 50 و mg/kg 100) استفاده شد. بعد از دریافت روزانه دارو بصورت i.p. در روز هشتم، پس از بیهوشی و خارج نمودن کاتن ها، محاسبه ترانزودا و اگزدوا انجام شد. برای بررسی سمیت حاد از موش سوری ماده در دو گروه سه تایی (گروه تست:mg/kg 2000 و کنترل: نرمال سالین) با استفاده از دستورالعمل 423 سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD2001) انجام شد. میزان مرگ و میر، تغییرات ظاهری و رفتاری حیوان ها پس از 4 ساعت و سپس بعد از 24 و 48 ساعت ملاحظه شد. تغییرات وزن، مقدار آّب و غذای مصرفی مشاهدات تا 14روز ثبت شد. در بررسی سمیت تجویز مکرر عصاره، 15عدد موش سوری ماده در سه گروه 5تاییmg/kg 200 و 400 و گروه کنترل(حامل) به مدت 28 روز روزانه گاواژ شد. در طی 28 روز تغییرات وزن حیوان، میزان مصرف آب و غذا اندازه گیری شد. تغییرات بیوشیمیایی و بررسی هیستوپاتولوژیک ارگان های حیاتی از قبیل کبد، کلیه، ریه، معده، رحم، تخمدان و طحال انجام شد. یافته های پژوهش: در بررسی اثر ضدالتهابی مزمن، تفاوت معنی داری در مقادیر گرانولوما بین گروه های مورد آزمایش و کنترل مشاهده شد، هرچند تفاوت معنی داری در مقدار ترانسودا مشاهده نشد. در مطالعه بررسی سمیت حاد، مرگ و میر دیده نشد و نیز تا چهار ساعت اول و سپس تا 14روز بعد تغییرات رفتاری مشاهده نشد. تغییرات وزن، میزان آب و غذای مصرفی موش ها بین گروه های تست و کنترل معنی دار نبود. در مطالعه سمیت مزمن در تغییرات وزن موش ها، مصرف آب و غذا، سطح سرمی آنزیم های ALT و AST و ALP تفاوت معنی داری بین گروه های تست و کنترل مشاهده نشد. در بررسی میکروسکوپی بافت ارگان های بدن تغییرات پاتولوژیک در بافت قلب، کبد، طحال، روده و معده، تخمدان و رحم دیده نشد و بافت ها طبیعی بودند اما در بافت کلیه و کپسول گرومرولی التهاب، پرخونی و نکروز مشاهده شد. در گروهmg/kg 200 التهاب و پروئتینوزیس و علایم فاز اولیه نارسایی مزمن کلیوی و در گروهmg/kg 400 بافت کلیه انسجام خود را از دست داده و دچار هیدرونفروز گردید. در گروهmg/kg 200 در بافت ریه ارتشاح سلولی خفیف، پروتئینوزیسخفیف مشاهده شد. در گروهmg/kg 400 در بافت ریه پروتئینوزیس و التهاب خفیف همچنین فیبروز مشاهده شد. بحث و نتیجه گیری: عصاره Solanum incanumبا دوزهای استفاده شده سبب مهار گرانولوما شد. براساس سمیت حاد دوز کشنده 50% LD50 عصاره بیش از mg/kg 2000می باشد. در مصرف مکرر دوزهای مورد مطالعه، سمیت کلیوی و ریوی مشاهده شد. به این ترتیب در مصرف طولانی عصاره گیاه جهت اثرات فارماکولوژیک، بهتر است عوارض و سمیت گیاه مدنظر قرار بگیرد.
موسوی زهرا، حسین پورفرد فاطمه، عسگرپناه ژینوس. اثر ضد التهابی، سمیت حاد و تجویز مکرر عصاره میوه رسیده تاجریزی جنوبی (Solanum incanum) در حیوان آزمایشگاهی. فصلنامه علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی تهران. 1405; 36 (4)